Weerstandsvermogen en Risicobeheersing

Als gemeente ontwikkelen we activiteiten waar mogelijk risico's aan verbonden zijn. Ook worden we soms geconfronteerd met autonome ontwikkelingen die gepaard gaan met risico's. Onder een risico verstaan wij de kans dat een gebeurtenis zich voordoet die (de hoeveelheid beschikbare financiële middelen voor) het realiseren van doelstellingen in positief of negatief opzicht beïnvloedt. Deze risico's kunnen van juridische, financiële, maatschappelijke of inhoudelijke aard zijn. Belangrijk onderdeel van managementverantwoordelijkheid is daarom het risicomanagement. 

Het risicomanagement binnen de gemeente Baarn wordt uitgevoerd op basis van de nota Risicomanagement 2024. Hierin is ook opgenomen naar welk weerstandsvermogen Baarn streeft. Het weerstandsvermogen is het vermogen van de gemeente om (incidentele) financiële tegenvallers op te kunnen vangen. De noodzakelijke omvang van het weerstandsvermogen volgt uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (algemene reserve en bestemmingsreserve) en de risico's waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen of verzekeringen zijn afgesloten. De gemeente Baarn streeft naar een ratio weerstandsvermogen voor de programma’s van 1,0. 

Het weerstandsvermogen is het verhoudingsgetal tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit. De beschikbare weerstandscapaciteit gaat over de algemene reserve. De totale omvang van de risico’s bedraagt bij het opstellen van de Jaarrekening 2025 € 23,95 miljoen. Wanneer de maximale financiële impact maal de kans wordt berekend, ontstaat een benodigde weerstandscapaciteit van € 9,7 miljoen om de incidentele risico’s op te vangen.

Beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente Baarn is € 17,8 miljoen (stand algemene reserve op 31 december 2025 exclusief verrekening jaarresultaat 2025). De ratio weerstandsvermogen is 1,84 (in 2024 1,96).

(NB: in de kolom jaarrekening 2024 is bij beschikbaar weerstandsvermogen het totaal van de algemene reserve en bestemmingsreserves opgenomen. Wij rekenen alleen de algemene reserve tot het weerstandsvermogen. Als de ratio weerstandvermogen 2024 op die wijze wordt herrekend, zou deze 1,74 bedragen in plaats van 1,96).

De algemene reserve bedroeg op 31 december 2024 € 18,3 miljoen. De stand van de algemene reserve op 31 december 2025 bedraagt € 17,8 miljoen wat per saldo een daling van € 0,5 miljoen betekent.

Omschrijving (toelichting)

De weerstandscapaciteit die in de exploitatie beschikbaar is, dient vooral voor het opvangen van structurele financiële restrisco’s. De aanwezige weerstandscapaciteit bestaat uit:
1. raming voor onvoorzien
2. onbenutte belastingcapaciteit.

1. Onvoorzien
Voor het opvangen van onvoorziene incidentele lasten is jaarlijks 0,2% van het begrotingstotaal beschikbaar, voor 2025 was een bedrag van € 69.633 geraamd. In 2025 is hier € 20.000 van gebruikt. Het overige deel valt vrij en is daarmee onderdeel van het jaarrekeningresultaat 2025.

2. Onbenutte belastingcapaciteit
De onbenutte belastingcapaciteit is de financiële ruimte binnen de onroerendezaakbelasting (OZB) ten opzichte van de  onroerende zaakbelasting het rijk hanteert bij het beoordelen van artikel 12 procedures. Deze ruimte wordt bepaald door het verschil tussen het gemiddelde OZB tarief van de gemeente en het normtarief dat door het Rijk wordt vastgesteld. Gemeente Baarn kan haar OZB tarieven nog verhogen indien dit noodzakelijk blijkt te zijn voor de uitvoering van onze gemeentelijke taken. Bij de heffingen riolering en afval betreft de financiële ruimte tot het bereiken van een kostendekkend niveau van 100%. Bij de onroerende zaakbelastingen is in 2025 sprake van een "onbenutte belastingcapaciteit" van ongeveer € 3.500.000.

Het weerstandsvermogen wordt gedefinieerd als “het vermogen van de gemeente Baarn om niet-structurele financiële risico’s op te kunnen vangen teneinde zijn taken te kunnen voortzetten”. Het weerstandsvermogen bestaat uit die middelen die de gemeente Baarn heeft om niet-begrote kosten te dekken en die risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen of verzekeringen zijn afgesloten. Dit gaat alleen om de incidentele risico’s.

Voor de vaststelling van het weerstandsvermogen neemt de gemeente Baarn alleen de algemene reserve als uitgangspunt. De onbenutte belastingcapaciteit en de post voor onvoorzien worden niet meegenomen in de berekening. Deze zijn een reserve om mogelijke structurele risico’s op te vangen binnen de begroting wanneer dit nodig blijkt.

Omschrijving (toelichting)

Op basis van het risicobeleid is het gewenste weerstandsvermogen bepaald door de risico’s in cijfers vast te stellen naar hun maximale financiële impact maal de kans dat het risico zich voor kan doen.

De in deze paragraaf opgenomen risico’s zijn niet volledig. Risico’s met weinig financiële impact of risico’s waarvan het financiële effect niet bekend is, zijn buiten beschouwing gelaten. Hierbij zijn alleen risico’s meegenomen:
• die een maximale financiële impact hebben van € 100.000 of meer;
• waarvan de kans dat het risico zich in werkelijkheid voordoet groter is dan 10%;
• waarvan de kans maal de financiële impact minimaal € 10.000 bedraagt.

De risicoanalyse vindt tweemaal per jaar plaats, waardoor deze paragraaf (Jaarrekening 2025) aansluit op de risicoanalyse van de begroting 2026.

De benodigde weerstandscapaciteit bij de begroting is in omvang is met bijna € 1.000.000 toegenomen ten opzichte van de risicoanalyse in de begroting van 2025, omdat een aantal risico-inschattingen zijn geactualiseerd. In de onderstaande tabel zijn de veranderingen ten opzichte van de Jaarrekening 2024 en Begroting 2026 zichtbaar.

In het overzicht met benoemde risico's zijn er twee wijzigingen. 

7. Stijging kosten grondstoffen en loonkosten
De kosten vanuit aannemers en dienstverleners stijgen sterker dan compensatie vanuit het Rijk. Het risico wordt niet in geld hoger ingeschat, maar heeft een meer structureel karakter en is daarom omgezet van incidenteel naar structureel.

16. Netcongestie i.r. verduurzaming vastgoed / woningbouw
In algemene zin kan gesteld worden dat op korte termijn ( 5jaar) netcongestie in onze regio en gemeente een bijna gegarandeerd risico is bij ontwikkelingen. Gezien deze ontwikkelingen hebben we het maximum verhoogd met € 500.000 ten opzichte van de begroting 2026.

De risicoreserve is onderdeel van de algemene reserve. De risicoreserve moet hoog genoeg zijn om alle incidentele risico's te kunnen opvangen.

Vanuit een meerjarenbegroting die structureel en reëel in evenwicht is, kan de gemeente eventuele financiële tegenslagen in eerste instantie opvangen. De financiële kengetallen ondersteunen de gemeenteraad bij het maken van afwegingen. In de onderstaande tabel worden de kengetallen weergegeven. Het opnemen van deze kengetallen in de begroting en het jaarverslag is wettelijk voorgeschreven. Op grond van de ‘Regeling vaststelling wijze waarop kengetallen worden vastgesteld en opgenomen in begroting en jaarverslag provincies en gemeenten’ van 9 juli 2015 is de gemeente gehouden aan het presenteren van financiële kengetallen. Het doel hiervan is dat een vergelijking tussen gemeenten gemaakt kan worden. Meer informatie over kengetallen is te vinden op https://www.financiengemeenten.nl/

Door lagere inkomsten van uit het Rijk, stijgende uitgaven en rentestijgingen van de leningen voor toekomstige investeringen is het effect op de stijging/daling van de kengetallen groot.

De schuldquote (schuld ten opzichte van de omzet) bedraagt op 31 december 2025 48,7%  is daarmee lager dan de streefwaarde van 100%. De solvabiliteitsratio (eigen vermogen ten opzichte van balanstotaal) bedraagt 24,9% en zit daardoor boven de streefwaarde (ondergrens) van 20%.

De financiële kengetallen laten zien dat de financiële positie van de gemeente weerbaar is door de lage schuld, maar de  solvabiliteit aandacht behoeft. Ook is de ontwikkeling van het structurele saldo negatief.  Dat betekent dat in 2025 de werkelijke structurele lasten hoger zijn dan de structurele baten.

De belastingcapaciteit vergelijkt de lokale belastingdruk met het landelijk gemiddelde.

De bedragen van de vastgestelde belastingtarieven kunnen afwijken van wat er in de begroting 2025 heeft gestaan. Bij het vaststellen van de verordening worden de werkelijke woonlasten berekend.