Programma 5: Zorg voor elkaar

Hulp wordt in Baarn zoveel mogelijk vroegtijdig en dichtbij georganiseerd, in directe verbinding met de inwoner. In lijn met de uitgangspunten van Baarn Vitaal zetten we in op preventie, het versterken van de eigen kracht van inwoners en het benutten van hun sociale netwerk. We stemmen ondersteuning beter op elkaar af en werken integraal, zodat voorzieningen vanuit het Integraal Team Baarn, Wmo en jeugdzorg samenhangend en efficiënt worden ingezet.

We maken optimaal gebruik van de bestaande sociale basis, algemene voorzieningen en informele netwerken in de buurt, vanuit het principe van samenkracht. Het Integraal Team Baarn biedt waar mogelijk zelf begeleiding en schakelt alleen specialistische hulp in wanneer dat nodig is. Zo werken we toe naar ondersteuning die licht is waar het kan en intensief waar het moet.

Het uitgangspunt blijft om langdurige en intensieve zorg te voorkomen door vraagstukken vroeg te signaleren en snel, passend en dichtbij op te lossen, zodat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen meedoen in de samenleving.

Binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) kijken we naar wat inwoners nodig hebben om zelfstandig te leven en mee te doen in de samenleving. We bieden ondersteuning op maat, zoals hulpmiddelen, woningaanpassingen, begeleiding, huishoudelijke hulp, opvang en beschermd wonen. 

We werken toe naar een verschuiving van zwaardere zorg naar ondersteuning in het sociaal domein, met meer nadruk op preventie, de sociale basis en ondersteuning dichtbij huis. 

Voor begeleiding en beschermd wonen treedt per 1 januari 2027 een nieuw contract in werking, gebaseerd op de regiovisie Samen in de Wijk, regionale beleidskaders en het Regioplan Samen Sterker Eemland 2024–2026. Uitgangspunt is herstelgerichte en activerende ondersteuning, gericht op zelfredzaamheid, participatie en positieve gezondheid. 

Ondersteuning wordt zoveel mogelijk in de wijk en thuis georganiseerd, met een grotere rol voor lokale teams. Specialistische ondersteuning blijft beschikbaar waar nodig. Tegelijkertijd versterken we de samenwerking met zorgpartners en woningcorporaties, onder andere om de doorstroom van beschermd wonen naar beschermd thuis te verbeteren en de spreiding van woonplekken in de regio te bevorderen. 

Per 1 januari 2027 treedt daarnaast een nieuw contract voor hulp bij het huishouden in werking. Hierin staat het versterken van eigen kracht centraal, onder meer door het toepassen van re-ablement (het bevorderen van zelfredzaamheid) en het stimuleren van informele netwerken, zoals buurtcirkels, zodat inwoners zo zelfstandig mogelijk kunnen blijven functioneren. 

Vanuit het Integraal Zorgakkoord (IZA) zetten we daarnaast in op het voorkomen van zwaardere zorg, door tijdige en passende ondersteuning in het sociaal domein. 

Baarn is een vitale gemeente waar jeugdigen en gezinnen met een ondersteuningsbehoefte moeten kunnen rekenen op effectieve en toegankelijke hulp. Bij voorkeur is geen jeugdhulp nodig, omdat dit betekent dat het goed gaat met de jeugdige. Als ondersteuning of hulp wel nodig is, zetten we in op vroegtijdige signalering, passende begeleiding en integrale ondersteuning, zodat problemen tijdig worden aangepakt en zwaardere zorg zoveel mogelijk wordt voorkomen. Daarbij bouwen we verder aan de beweging van zwaardere naar lichtere vormen van ondersteuning. Inwoners worden daarbij zoveel mogelijk geholpen in hun eigen leefomgeving en vanuit de sociale basis.

De inzet van jeugdhulp is een wettelijke taak van gemeenten en betreft een open-einde-regeling. Dat betekent dat gemeenten verplicht zijn noodzakelijke jeugdhulp te bieden, ongeacht de omvang van de hulpvraag. Tegelijkertijd staat de gemeente Baarn zoals andere gemeenten voor de uitdaging om deze taak uit te voeren binnen een steeds krapper financieel kader. De kosten voor jeugdzorg blijven stijgen, terwijl de financiële middelen vanuit het Rijk onvoldoende meegroeien met de verantwoordelijkheden die gemeenten hebben gekregen. Baarn onderschrijft daarom de oproep van de VNG aan het Rijk om te zorgen voor een structureel en realistisch financieel kader dat aansluit bij de wettelijke zorgplicht van gemeenten.

Deze financiële uitdaging speelt in heel Nederland en vormt onderwerp van landelijk onderzoek en overleg tussen gemeenten, het Rijk en de VNG. Hoewel aanvullende middelen vanuit het Rijk noodzakelijk zijn, blijft het tegelijkertijd belangrijk om lokaal scherp te sturen op doelmatigheid, preventie en passende ondersteuning. In de afgelopen jaren zijn de jeugdzorgkosten aanzienlijk hoger uitgevallen dan begroot en ook hoger dan geraamd in de tussenrapportages. Daarom stuurt de gemeente nadrukkelijk op het beheersen van de uitgaven en zijn verschillende kostenbesparende maatregelen ingezet en geëvalueerd, met behoud van de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg.

Vrij toegankelijke jeugdhulp
De vrij toegankelijke jeugdzorg richt zich op het bieden van passende ondersteuning aan jeugdigen en hun gezinnen door Pit of het Integraal Team Baarn. Deze ondersteuning kan bestaan uit individuele (gezins)begeleiding, behandeling door de praktijkondersteuner van de huisarts (PoH), of collectief aanbod. De geboden hulp sluit zoveel mogelijk aan bij de individuele behoeften van jeugdigen en hun directe omgeving, en wordt waar mogelijk collectief aangeboden.    

Wachtlijsten blijven een belangrijk aandachtspunt binnen de jeugdzorg, zowel bij het Integraal Team Baarn als bij MetMaya. Een belangrijk speerpunt hierbij is de integrale en efficiënte inzet van het Integraal Team Baarn, in goede samenwerking met onderwijs, gezin en specialistische jeugdzorg. We onderhouden het jeugdzorg netwerk overleg Baarn, waarbij het voorveld, GGD, huisartsen, Integraal Team Baarn en MetMaya structureel bespreken wat er verbeterd kan worden. We werken toe naar procesregisseurs binnen het Integraal Team Baarn die overzicht houden op de gegeven ondersteuning en behandeling, de doorlooptijd bespreken met partners en toezien op wat er nodig is om af te schalen. Dit zorgt ook voor duidelijkheid en één aanspreekpunt voor het gezin. De scholen zullen net als in 2026 een brugfunctionaris in kunnen zetten, die mee kan denken over de ondersteuningsbehoefte, korte begeleiding kan geven en de schakel is naar het Integraal Team Baarn.    

Specialistische jeugdzorg / MetMaya
Sinds 1 januari 2024 is MetMaya verantwoordelijk voor vrijwel alle specialistische jeugdzorg voor jongeren tot 18 jaar in de regio, waaronder Baarn. Deze zorg is niet vrij toegankelijk en wordt uitsluitend ingezet via een verwijzing van het Integrale Team Baarn, de huisarts, GGD of gecertificeerde instelling. Daarmee blijft regie op instroom en passend gebruik van zorg geborgd.   In de jaren 2024 en 2025 stonden implementatie en overgang centraal. MetMaya heeft de specialistische zorg grotendeels overgenomen van eerdere aanbieders en waar nodig via onderaannemerschap voortgezet. In 2026 lag de nadruk op het terugdringen van wachtlijsten. 

In 2027 verschuift de focus nadrukkelijk naar verdere optimalisatie en sturing op effectiviteit en kostenbeheersing: 

• Versterking van de samenwerking van MetMaya, het Integrale Team Baarn en de huisartsen, om eerder passende ondersteuning in te zetten en onnodige doorverwijzingen te voorkomen.
• Doorontwikkeling van gebiedsteam MetMaya, zodat specialistische zorg dichter bij inwoners en beter geïntegreerd met het lokale veld wordt aangeboden.
• Verkorting van doorlooptijden, met als doel sneller passende hulp en beperking van zorgduur.
• Geen diagnostiek onder 12, tenzij... (als noodzakelijk onderdeel van behandeling of meervoudige problematiek).

In de afgelopen jaren waren er aanzienlijke overschrijdingen van de jeugdzorgkosten ten opzichte van zowel de oorspronkelijke begrotingen als de tussenrapportages. De gemeente stuurt daarom nadrukkelijk op het beheersen van de uitgaven en heeft diverse kostenbesparende maatregelen ingezet.

Daarnaast hebben we te maken met een structurele landelijke taakstelling binnen het sociaal domein, die vanaf 2027 onverkort geldt. Deze taakstelling vormt een harde financiële randvoorwaarde en betekent dat de gemeente, ondanks stijgende zorgvraag en kosten, structureel minder middelen beschikbaar heeft. De Hervormingsagenda Jeugd versterkt deze opgave verder.

De inhoudelijke maatregelen die we hebben ingezet en in de komende jaren doorontwikkelen en aanvullen, zijn noodzakelijk om op termijn financieel effect te realiseren en invulling te geven aan de taakstelling, ook binnen de jeugdzorg. Tegelijkertijd blijkt uit landelijke benchmarks en vergelijkingen met andere gemeenten dat Baarn de jeugdzorg in het verleden structureel te laag heeft begroot. Voor 2026 is € 8,3 miljoen begroot, terwijl op basis van deze vergelijking een theoretisch benodigd niveau van minimaal 8,8 miljoen volgt. De realisatiecijfers over 2025 laten zien dat de jeugdzorgkosten zijn uitgekomen op € 9,4 miljoen. Dit bedrag weerspiegelt het huidige, reële niveau van de zorgvraag in de gemeente Baarn.

De provincie toetst of de gemeentelijke begroting reëel en structureel sluitend is. Gegeven de herhaalde overschrijdingen op jeugdzorg is het niet reëel om het oorspronkelijk begrote bedrag voor 2026 ongewijzigd te handhaven. Dit zou uitsluitend verdedigbaar zijn indien sprake is van voldoende concreet onderbouwde en doorgerekende besparingsmaatregelen, die bovendien binnen korte termijn tot effect leiden. Die onderbouwing is op dit moment niet te maken. De provincie betrekt bij haar beoordeling nadrukkelijk de realisatiecijfers van eerdere jaren. Uitgaande van de uitgaven in 2025 ligt het voor de hand om het begrotingsniveau hierop te baseren. Daarmee geven we invulling aan een realistische begroting en wordt het risico op verscherpt provinciaal toezicht beperkt.

Er is onderzocht in hoeverre op korte en middellange termijn besparingen mogelijk zijn. Op basis van een uitgewerkte businesscase en een externe toets door BMC kan circa € 0,1 miljoen aan besparing als realistisch en onderbouwd worden aangemerkt. Voor overige maatregelen, zoals het verkorten van doorlooptijden en het afschalen van langdurige en complexe casuïstiek, geldt dat deze sterk afhankelijk zijn van individuele situaties en daarmee nog niet financieel hard zijn te kwantificeren. Tegelijkertijd zetten we in op verdere kostenbeheersing, onder meer door het verminderen van diagnostiek waar mogelijk, het verkorten van doorlooptijden en het versterken van het voorveld en het lokaal team. Deze transformatie vraagt echter ook om extra inzet en investeringen, conform de aanbevelingen uit het BMC-rapport. Het financiële rendement hiervan is pas op termijn zichtbaar vanwege huidige doorlooptijden en wachtlijsten.

Tegenover dit beperkte en deels onzekere besparingspotentieel staan ontwikkelingen die de druk op de kosten verder vergroten. Er is sprake van structurele druk door meer complexere en langdurige casuïstiek en door de verschuiving van landelijke en bovenregionale zorg naar regionaal georganiseerde zorg. Deze landelijke ontwikkelingen zijn ook in Baarn zichtbaar. Daarnaast wordt regionaal gewerkt aan een herijking van tarieven, waarbij aansluiting wordt gezocht bij landelijke benchmarks. De verwachting is dat dit leidt tot hogere tarieven en daarmee tot een verdere stijging van de kosten, naast reguliere indexering.

Gelet op de onverminderde werking van de taakstelling, het beperkte aantoonbare besparingspotentieel, de aanhoudende kostenstijging en de rol van de provincie bij het toezicht op de begroting, is het noodzakelijk om de begroting realistischer en hoger vast te stellen. Daarbij houden we rekening met het feit dat inhoudelijke maatregelen tijd vragen en dat de financiële effecten daarvan pas met vertraging optreden, onder meer door doorlooptijden, bestaande trajecten en wachtlijsten.

Voor 2027 gaan we daarom uit van een begrotingsniveau gebaseerd op de realisatie van € 9,4 miljoen in 2025. We houden rekening met ingezet kostenbeperkend beleid én de verwachte kostenstijgingen als gevolg van prijsontwikkelingen, met toenemende zorgzwaarte, met beperkte beïnvloedbaarheid van de instroom en met de verdere verschuiving van landelijk naar regionaal georganiseerde jeugdzorg.

Zonder deze structurele bijstelling blijft sprake van een begroting die aantoonbaar niet aansluit op de feitelijke uitgaven en de structurele kostenontwikkeling. Dit vergroot het risico op aanhoudende overschrijdingen en beperkt de feitelijke sturingsmogelijkheden, terwijl het risico op verscherpt provinciaal toezicht toeneemt. De structurele ophoging vormt daarmee een noodzakelijke correctie van de uitgangspositie en laat de taakstelling nadrukkelijk onverlet.

Ondanks deze noodzakelijke ophoging blijft de financiële uitgangspositie kwetsbaar. De komende jaren blijven in het teken staan van forse financiële opgaven en een harde taakstelling binnen het sociaal domein. De structurele bijstelling is geen verruiming van ambities of beleid, maar een noodzakelijke stap om te komen tot een realistische uitgangspositie. Van daaruit kunnen we verdere besparingen en hervormingen binnen de jeugdzorg verantwoord en beheerst realiseren.