Autonome en onvermijdelijke ontwikkelingen

Japanse duizendknoop (€ 150.000 nadelig, dekking binnen activiteiten fysiek domein)

De Japanse duizendknoop, een invasieve exoot die de inheemse biodiversiteit aantast, breidt zich razendsnel uit. Ook in Baarn. Niet ingrijpen leidt tot verdere verspreiding. Volledig afgraven kan, maar is zeer kostbaar en alleen inzetbaar waar echt nodig. Daarom richten we ons op beheersing om verspreiding beperken. Dit vraagt om een extra structureel budget van € 150.000. Ook is een eenmalig budget nodig om bestaande uitbreidingen te verwijderen.

Budgettair lossen wij dit op binnen dit programma. We zien dat we relatief weinig uitgeven voor groot onderhoud van wegen waardoor de uitgaven achterblijven bij de geraamde jaarlijkse toevoeging aan de voorziening onderhoud openbare ruimte. Aan de andere kant neemt het dagelijks (regulier) onderhoud en de vervangingsinvesteringen (wegen) toe.  We gaan dit integraal herijken om op die wijze beschikbare budgetten doelgerichter te kunnen inzetten.

De inzet van jeugdhulp is van groot maatschappelijk belang, een wettelijke verplichting voor gemeenten en een open-einde-regeling. Tijdige en passende ondersteuning aan jeugdigen en gezinnen draagt bij aan veiligheid, gezondheid en ontwikkelingskansen van kinderen en voorkomt dat problemen verergeren of langdurig worden. Tegelijkertijd moet de gemeente Baarn deze wettelijke taak binnen een steeds krapper financieel kader uitvoeren. Het vraagt om een realistische en stabiele financiering én om scherpe keuzes om de continuïteit en kwaliteit van zorg te kunnen blijven waarborgen.

In de afgelopen jaren waren er aanzienlijke overschrijdingen van de jeugdzorgkosten ten opzichte van zowel de oorspronkelijke begrotingen als de tussenrapportages. De gemeente stuurt daarom nadrukkelijk op het beheersen van de uitgaven en heeft diverse kostenbesparende maatregelen ingezet.

Daarnaast hebben we te maken met een structurele taakstelling binnen het sociaal domein, die vanaf 2027 onverkort geldt. Deze taakstelling vormt een harde financiële randvoorwaarde en betekent dat de gemeente, ondanks stijgende zorgvraag en kosten, structureel minder middelen beschikbaar heeft. De Hervormingsagenda Jeugd versterkt deze opgave verder.

De inhoudelijke maatregelen die we hebben ingezet en in de komende jaren doorontwikkelen en aanvullen, zijn noodzakelijk om op termijn financieel effect te realiseren en invulling te geven aan de taakstelling, ook binnen de jeugdzorg. Tegelijkertijd blijkt uit landelijke benchmarks en vergelijkingen met andere gemeenten dat Baarn de jeugdzorg in het verleden structureel te laag heeft begroot. Voor 2026 is € 8,3 miljoen begroot, terwijl op basis van deze vergelijking een theoretisch benodigd niveau van minimaal 8,8 miljoen volgt. De realisatiecijfers over 2025 laten zien dat de jeugdzorgkosten zijn uitgekomen op € 9,4 miljoen. Dit bedrag weerspiegelt het huidige, reële niveau van de zorgvraag in de gemeente Baarn.

De provincie toetst of de gemeentelijke begroting reëel en structureel sluitend is. Gegeven de herhaalde overschrijdingen op jeugdzorg is het niet reëel om het oorspronkelijk begrote bedrag voor 2027 ongewijzigd te handhaven. Dit zou uitsluitend verdedigbaar zijn indien sprake is van voldoende concreet onderbouwde en doorgerekende besparingsmaatregelen, die bovendien binnen korte termijn tot effect leiden. Die onderbouwing is op dit moment niet te maken. De provincie betrekt bij haar beoordeling nadrukkelijk de realisatiecijfers van eerdere jaren. Uitgaande van de uitgaven in 2025 ligt het voor de hand om het begrotingsniveau hierop te baseren. Daarmee geven we invulling aan een realistische begroting en wordt het risico op verscherpt provinciaal toezicht beperkt.

Er is onderzocht in hoeverre op korte en middellange termijn besparingen mogelijk zijn. Op basis van een uitgewerkte businesscase en een externe toets door BMC kan circa € 0,1 miljoen aan besparing als realistisch en onderbouwd worden aangemerkt. Voor overige maatregelen, zoals het verkorten van doorlooptijden en het afschalen van langdurige en complexe casuïstiek, geldt dat deze sterk afhankelijk zijn van individuele situaties en daarmee nog niet financieel hard zijn te kwantificeren. Tegelijkertijd zetten we in op verdere kostenbeheersing, onder meer door het verminderen van diagnostiek waar mogelijk, het verkorten van doorlooptijden en het versterken van het voorveld en het lokaal team. Deze transformatie vraagt echter ook om extra inzet en investeringen, conform de aanbevelingen uit het BMC-rapport. Het financiële rendement hiervan is pas op termijn zichtbaar vanwege huidige doorlooptijden en wachtlijsten.

Tegenover dit beperkte en deels onzekere besparingspotentieel staan ontwikkelingen die de druk op de kosten verder vergroten. Er is sprake van structurele druk door meer complexere en langdurige casuïstiek en door de verschuiving van landelijke en bovenregionale zorg naar regionaal georganiseerde zorg. Deze landelijke ontwikkelingen zijn ook in Baarn zichtbaar. Daarnaast wordt regionaal gewerkt aan een herijking van tarieven, waarbij aansluiting wordt gezocht bij landelijke benchmarks. De verwachting is dat dit leidt tot hogere tarieven en daarmee tot een verdere stijging van de kosten, naast reguliere indexering.

Gelet op de onverminderde werking van de taakstelling, het beperkte aantoonbare besparingspotentieel, de aanhoudende kostenstijging en de rol van de provincie bij het toezicht op de begroting, is het noodzakelijk om de begroting realistischer en hoger vast te stellen. Daarbij houden we rekening met het feit dat inhoudelijke maatregelen tijd vragen en dat de financiële effecten daarvan pas met vertraging optreden, onder meer door doorlooptijden, bestaande trajecten en wachtlijsten.

Voor 2027 gaan we daarom uit van een begrotingsniveau gebaseerd op de realisatie van € 9,4 miljoen in 2025. We houden rekening met ingezet kostenbeperkend beleid én de verwachte kostenstijgingen als gevolg van prijsontwikkelingen, met toenemende zorgzwaarte, met beperkte beïnvloedbaarheid van de instroom en met de verdere verschuiving van landelijk naar regionaal georganiseerde jeugdzorg.

Zonder deze structurele bijstelling blijft sprake van een begroting die aantoonbaar niet aansluit op de feitelijke uitgaven en de structurele kostenontwikkeling. Dit vergroot het risico op aanhoudende overschrijdingen en beperkt de feitelijke sturingsmogelijkheden, terwijl het risico op verscherpt provinciaal toezicht toeneemt. De structurele ophoging vormt daarmee een noodzakelijke correctie van de uitgangspositie en laat de taakstelling nadrukkelijk onverlet.

Ondanks deze noodzakelijke ophoging blijft de financiële uitgangspositie kwetsbaar. De komende jaren blijven in het teken staan van forse financiële opgaven en een harde taakstelling binnen het sociaal domein. De structurele bijstelling is geen verruiming van ambities of beleid, maar een noodzakelijke stap om te komen tot een realistische uitgangspositie. Van daaruit kunnen we verdere besparingen en hervormingen binnen de jeugdzorg verantwoord en beheerst realiseren.